Fictionista / παρουσιασεις βιβλιων / διηγήματα / ελληνικη λογοτεχνια

Κάσδαγλης: Μόνο που πήρε σοροκάδα τ’ απόγιομα

α3

Ο Νίκος Κάσδαγλης είναι ένας από τους σημαντικότερους λογοτέχνες της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς της ελληνικής πεζογραφίας. Μπορεί με το ρεαλισμό του να βρίσκεται με μια πρώτη ματιά κοντά στους πεζογράφους της γενιάς του ’30 όμως θεματολογικά ο ρομαντισμός τους έχει δώσει τη θέση του σε ένα σκληρό ψυχολογικό και κοινωνικό ρεαλισμό που δεν εξιδανικεύει το παρελθόν και τη φύση αλλά στηλιτεύει τη βία, την απάνθρωπη συμπεριφορά και την ωμότητα του πολέμου και της κοινωνικής ζωής. Με μια σειρά μυθιστορημάτων που αντλούν από την ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, αποτυπώνει τα σημάδια που αφήνει η βία της εξουσίας στην ψυχή και το σώμα του ανθρώπου.

Τα διηγήματα της συλλογής Σπιλιάδες έχουν ηθογραφικό χαρακτήρα.  Η κοινωνία του Κάσδαγλη είναι κλειστή κι εκεί τα πάθη βρίσκουν τρόπο να διογκώνονται, παρασύροντας τους ανθρώπους σε αδιέξοδες καταστάσεις, ενώ το μυθιστόρημά του Τα δόντια της Μυλόπετρας αποτελεί μια αλληγορία για «τη βαριά μυλόπετρα της ιστορίας που αλέθει στα δόντια της τους απλούς, μέτριους και άτυχους Ελπήνορες» (Η Μεταπολεμική Πεζογραφία, τόμος Δ΄, εκδ. Σοκόλη, 1988).  Το μυθιστόρημα-σοκ για την εποχή του Οι Κεκαρμένοι, μιλάει με άμεσο και απόλυτα πιστευτό τρόπο για  τις  αδιανόητες αγριότητες της ζωής ενός στρατιώτη. Όμως ο Κάσδαγλης, παρόλο που στέκεται συνήθως ψυχρός παρατηρητής των ανθρώπων που συνθλίβονται κάτω από τη μοίρα τους, παρουσιάζει ταυτόχρονα την αντίσταση του ανθρώπου απέναντι στην υποδούλωση, με οποιαδήποτε μορφή, κατακτητή ή κοινωνικού μηχανισμού.

Ένα διήγημα σχεδόν νατουραλιστικό, Η Σοροκάδα, διαδραματίζεται στο λιμάνι της Ρόδου και παρόλο που δεν είναι χαρακτηριστικό της θεματολογίας του έργου του (είναι όμως της ιδιαίτερης γραφής του) το παραθέτω εδώ. Πρόκειται για μια προκλητική πράξη, το τελευταίο επεισόδιο στην ιστορία ενός πανίσχυρου πλοίου του Αμερικανικού 6ου στόλου, που θεωρεί ότι μπορεί να νικήσει τα στοιχεία της φύσης:

α2

Σοροκάδα

Είναι μέρες που το νησί κλείνει. Μήτε πλεούμενο σιμώνει, μήτε αεροπλάνο.

Όξω από το Ναυτικόν Όμιλο, σιμά στο φανάρι του «Αϊ-Νικόλα» έχει ένα χαμηλό μόλο ίσα ίσα με τη θάλασσα. Πρέπει να ξιπολυθείς, για να πας στην άκρη του.

Με σοροκάδα, μ’ άρεζε να κολυμπάω πίσω από το μόλο, μέσα στους αφρούς που το καβάλαγαν, φυλαγμένος απ’ τη δαιμονικήν ορμή της θάλασσας. Σαν ξεπρόβαινα στην άκρη του μόλου μ’ άρπαζε ένα κύμα μακρύ, αμάχητο, και με σφεντόναγε μονομιάς εκατό μέτρα πέρα, στ’ απάγκιο.

Στον πάτο, τρία τέσσερα μέτρα βαθιά, έχει κομμάτια καλώδια και λαμαρίνες. Ό,τι απόμεινε από ‘να αμερικάνικο καταδρομικό, που το διαλύσανε.

Τούτο το πολεμικό είχε έρθει στη Ρόδο για επίσκεψη καλής θελήσεως — κάπως έτσι το λένε, θαρρώ. Το λιμάνι είχε τοιμαστεί για να καλοδεχτεί τους Αμερικάνους. Οι γυναίκες των αξιωματικών είχανε φτάσει απ’ την παραμονή, και νιαουρίζανε στα σαλόνια των ξενοδοχείων — αλλόκοτην αίσθηση που σου δίνουν οι Αμερικάνες, σα μαζευτούνε πολλές.

Τα μπαρ ήταν έτοιμα όλα — ο Μπαμπούλας, που γινότανε Black Cat για την περίσταση, το Rio Grande, το Long John και τ’ άλλα. Τα κορίτσια τους ήρθαν απ’ τον Περσία μαζί με τις γυναίκες των αξιωματικών, και περιμέναν στις πόρτες τα ναυτάκια που θα ξεμπαρκάραν.

Μόνο που πήρε σοροκάδα τ’ απόγιομα. Το λιμάνι άδειασε μονομιάς, οι βάρκες τραβηχτήκανε στη στεριά και τα καΐκια κρυφτήκανε στο φυλαγμένο κόρφο, το Μαντράκι. Δυο τρία βαπόρια που βρέθηκαν, λεβάραν τις άγκυρες και πήγανε στην Ψαροπούλα, από σταβέντο*. Μόνο ο Αμερικάνος απόμεινε, φουνταρισμένος αρόδο, όξω απ’ το λιμάνι. Σαν κατάλαβαν απ’ το Λιμεναρχείο πως δεν το ‘χε σκοπό να κουνήσει, του μήνυσαν να φύγει, κι η σοροκάδα δε σήκωνε λεβεντιά.

Ο καπετάνιος κούνησε τους ώμους σαν του τα ‘πανε. Το δελτίο καιρού έδειχνε άνεμο εφτά οχτώ μποφόρ, κι οι κανονισμοί του προβλέπανε πως με τέτοιον καιρό έπρεπε να ‘ναι φουνταρισμένος με τις δυο άγκυρες, με τόσα κλειδιά καδένα στην καθεμιά. Καλού κακού φουντάρισε δυο κλειδιά παραπάνω, κι επιτέλους αν αγρίευε ο καιρός είχε κι άλλη καδένα. Βάστηξε επιφυλακή το μισό τσούρμο, και τις μηχανές αναμμένες, για να ‘χει ατμό.

Δε γινόταν καλύτερη φροντίδα, αλίμονο αν αλλάζαν αραξοβόλι τ’ αμερικάνικα πολεμικά, με την κουβέντα ενός ντόπιου λιμενάρχη· τι τους είχαν τους κανονισμούς!

Μόνο που φρεσκάρισε η σοροκάδα, με το σούρουπο. Δουλεύοντας επίμονα, ύπουλα, το μπόντζι ξεκλείδωσε τη μια καδένα, και το καράβι απόμεινε φουνταρισμένο στο ‘να σίδερο. Από κει και πέρα, δεν το γλιτώνανε. Βάρεσε συναγερμός, το τσούρμο χίμηξε να μανουβράρει, πού να προφτάσει! Το πολεμικό ξέσυρε σα φρόκαλο το σίδερο, και κόλλησε πάνω στα βράχια του χαμηλού μόλου. Οι Αμερικάνοι πηδούσανε στη θάλασσα σαν τα μπακακάκια, κι οι ντόπιοι μαζευτήκανε στην ακρογιαλιά και τους μαζεύανε μισοπνιγμένους.

Την άλλη μέρα το πρωί η σοροκάδα έσπασε. Τ’ αμερικάνικο καράβι ήταν καθισμένο ψηλά πάνω στα βράχια, κι ο κόσμος το χάζευε από μακριά — δεν τον αφήναν να σιμώσει. Έμοιαζε απείραχτο, να το πετάξεις στη θάλασσα και να ξαναφύγει, έτσι πίστεψαν οι πολλοί. Οι θαλασσινοί κουνούσαν το κεφάλι, ξέραν πως το καράβι είχε πεθάνει πια…

Το κουφάρι απόμεινε δυο τρεις μήνες καρφωμένο στα βράχια του χαμηλού μόλου, για να δοξάζει τους κανονισμούς. Ύστερα το διαλύσανε. Ένας βουτηχτής σκοτώθηκε πάνω στη δουλειά.

Αν κοιτάξεις με το γυαλί, βλέπεις ακόμα στον πάτο παλιές λαμαρίνες και κομμάτια καλώδια.

 

Το πρωτοδιάβασα στο σχολείο… το θυμήθηκα χρόνια αργότερα όταν άκουσα έναν καθηγητή μου στη σχολή να απαγγέλει το στίχο από την Τελευταία Μέρα του Γιώργου Σεφέρη «Δεν είναι γρέγος, είναι σιρόκος».

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s